Domicella Bożekowska (1927–2019) – rzeźbiarka, rysowniczka i autorka filmów – całe swoje twórcze życie poświęciła wnikliwym studiom nad zachowaniami zwierząt. Była ich czułą i uważną obserwatorką. Szkicowała i rzeźbiła, tworząc subtelne przedstawienia, w których ujawniała się natura zwierzęcia – jego zwyczaje, sposób poruszania się i komunikacji. Jej prace są świadectwem znakomitej wiedzy anatomicznej, a zarazem niezwykłej umiejętności uchwycenia charakteru obserwowanych zwierząt.

Urodziła się w 1927 roku w Warszawie, zmarła w 2019 roku. Po wojnie wraz z rodziną wyjechała do Jeleniej Góry. Ich warszawskie mieszkanie nie przetrwało Powstania Warszawskiego, a ojciec Bożekowskiej znalazł w Jeleniej Górze pracę. To właśnie tam artystka rozpoczęła kształcenie artystyczne – umiejętności rzeźbiarskie zdobywała w szkole technik drzewnych. Następnie rozwijała je w krakowskiej, a później warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych, w pracowniach profesorów Tadeusza Breyera i Mariana Wnuka.

W 1953 roku uzyskała dyplom z rzeźby. Jej zainteresowanie światem przyrody wykraczało jednak daleko poza artystyczną obserwację. Przez kolejne dwa lata studiowała weterynarię w warszawskiej Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego, a następnie samodzielnie zgłębiała botanikę i ekologię. Wiedza ta stała się ważnym fundamentem jej twórczości i pozwoliła jej z niezwykłą dociekliwością przyrodnika przyglądać się światu zwierząt.

W 1967 roku poznała rzeźbiarza i architekta Andrzeja Goryńskiego, swojego przyszłego męża oraz współautora kilku artystycznych projektów. Łączyło ich nie tylko życie osobiste, lecz także wspólne pasje – sztuka, obserwacja zwierząt i troska o środowisko naturalne.

W połowie lat 70. Bożekowska rozszerzyła swoją działalność o projektowanie zieleni. W 1975 roku podjęła pracę jako architekt zieleni w pracowni architektonicznej. Wśród realizowanych przez nią przedsięwzięć znalazł się projekt zagospodarowania terenów zielonych warszawskiego osiedla Szwoleżerów, powstałego pod kierunkiem architekt Haliny Skibniewskiej. Założenie to zostało wyróżnione tytułem „Mister Warszawy” oraz nagrodą „Sześcianu”, a także otrzymało drugą nagrodę w ogólnopolskim konkursie Związku Polskich Artystów Plastyków. Doświadczenia zdobyte przy tym projekcie skłoniły ją do dalszego zainteresowania architekturą krajobrazu. Uczestniczyła m.in. w pracach koncepcyjnych związanych z planowanym ogrodem zoologicznym i botanicznym we Włocławku.

Zaangażowanie Bożekowskiej w ochronę przyrody miało również wymiar społeczny. W 1978 roku zorganizowała wystawę „Wróg Publiczny Nr 1”, której tematem była dramatyczna sytuacja polskiej populacji wilka, zagrożonej wówczas całkowitym wyginięciem. W przedsięwzięcie zaangażowali się naukowcy oraz dziennikarze, dzięki czemu problem spotkał się z szerokim zainteresowaniem opinii publicznej. Choć wystawa nie doprowadziła do objęcia wilków pełną ochroną, przyczyniła się do konkretnych zmian – zniesiono premie wypłacane za odstrzał tych zwierząt i ustanowiono dla nich okres ochronny.

W kolejnych latach Bożekowska podróżowała, pogłębiając swoją wiedzę i obserwując przyrodę oraz kulturę innych regionów świata. W latach 1979–1981 odbyła podróże studyjne do Indii i Nepalu, a w 1986 roku do Chin. Rok 1982 przyniósł natomiast zmianę miejsca zamieszkania: artystka wyemigrowała do Niemiec. Początkowo mieszkała i pracowała w Zwingenbergu, a następnie związała się z Darmstadt, gdzie kontynuowała swoją działalność zawodową i artystyczną.

Bożekowska tworzyła w drewnie, kamieniu, ceramice i betonie, przede wszystkim realizując rzeźby plenerowe. Uprawiała również rysunek, tworzyła filmy i zajmowała się projektowaniem terenów zielonych. Jej dorobek obejmuje m.in. rzeźby z cyklu „Pomniki przyrody”, takie jak „Łania”, „Jeleń” i „Wilczyca”, prace z cyklu „Moje zwierzęta” – „Pandulek” i „Fuga” – oraz „Groteski”, do którego należą „Lama”, „Salamandra” i „Pudelek”. Do ważniejszych realizacji należą również rzeźby parkowe „Wilki”, „Bawoły” oraz „Pantera i niedźwiedź” w Wałbrzychu. Jej prace znajdują się m.in. w zbiorach muzeów, Ogrodu Zoologicznego w Warszawie oraz w kolekcjach prywatnych.

W twórczości Domicelli Bożekowskiej szczególne miejsce zajmują zwierzęta. Artystka nie dążyła jednak do fotograficznego odtworzenia ich wyglądu. Świadomie rezygnowała z realizmu na rzecz uproszczonych, syntetycznych form, charakterystycznych również dla polskiej rzeźby lat 50. i 60. XX wieku. Minimalizm przedstawienia nie oznaczał przy tym uproszczenia obserwacji – przeciwnie, za oszczędną formą kryła się ogromna wiedza i uważność.

W jej dziełach uderza precyzja odzwierciedlenia charakterystycznych zachowań zwierząt. Bożekowska potrafiła celnie uchwycić zarówno ruch, jak i statyczną pozę obserwowanego zwierzęcia, jego sposób poruszania się i naturalną ekspresję. Wykorzystując syntetyczne formy, potrafiła oddać to, co w jej obserwacji najważniejsze – istotę zwierzęcia, jego charakter i relację z otaczającą je naturą.

„Bawoły”, „Wilki” oraz „Pantera i niedźwiedź” są zaproszeniem do świata artystki – świata, w którym fascynacja naturą spotyka się z talentem, wiedzą i doskonałym warsztatem rzeźbiarskim.

Coroczny udział w wystawach zbiorowych w okresie 1964-1980, m.in.:
1966 Nancy

1967 Nancy

1967 Warszawa (Medal)
1969 Faenza
1970 Arezzo

1970 Warszawa (Medal)
1971 Budapeszt

1972 Barcelona

1976 Warszawa (2. i 3. Nagr)

1983 Landau, Singen, Bonn

1989 Griesheim

1998 Warszawa

1999 Warszawa

2000 Warszawa
2004 Ateny – ARTiade
2004 Harz – St. Andreas

Wystawy indywidualne:
1962 Warszawa

1967 Wiedeń, Berlin (Ost), Praga, Sofia

1970 Warszawa („Rzeźba w ogrodzie“)
1971 Warszawa („Fuga“)
1972 Warszawa(„Szanuj Zieleń“)
1978 Warszawa („Wróg publiczny Nr 1.“)
1979 Katmandu
1980 New Delhi
1982 Zwingenberg a. d. Bergstrasse
1983 Hoffnungstal b. Köln
1985 Kolonia, Zwingenberg
1985 Darmsztat
1986 Darmsztat
1987 – 97 stała wystawa w pracowni artystki w Darmsztat
2000 Darmsztat („Gartenriesen“)
2001 Warszawa (Retrospektywa)
2002 Warszawa („Nadzwierzęta – Podzwierz.“)
2003 Darmsztat („Wolf – Tier des Jahres“)
Ostatnie lata:

Wystawy indywidualne:
2008 Warszawa, – „Moja rodzina i inne zwierzęta”

2010 Darmstadt – Wystawa w „Showroom” u Elisabeth i Joachima Kuhlmannów (Marienhöhe)

Udział w wystawach zbiorowych:
2010 Wystawa pokonkursowa, konkursu na rysunek Fmy. Henkel
2011 Wystawa pokonkursowa konkursu rzeźby w Ursusie
2011 Wystawa rzeźby okręgu warszawskiego ZPAP
2012 Wystawa rzeźby w Hotelu Nowotel Warszawa

Ważniejsze realizacje:
1965 – Mozaika na elewacji sp-ni „Saturn” w Warszawie (dług. ca 5 m).
1968 – Mozaika w kopalni „Staszic” w Katowicach. (30 m²)
1978/79 – Grupa „Bawoły I” w parku w Rusinowej k. Wałbrzycha (kamionka częściowo szkliwiona.
1985/6 – Grupa „Bawoły II” w prywatnym parku rodziny Merck w Seeheim-Jugenheim